اول مرغ یا اول تخم مرغ. این درست شبیه سوالی بود که سالها پیش در یکی از پروژه هایم بدنبال جوابش بودم. من شروع به محاسبات برای ساخت یک تجهیز اندازه گیری جریان برای یک شتابدهنده پروتون پالسی کرده بودم. کل سیستم شامل یک ترانس جریان اصطلاحا acct و یک مدار الکترونیکی بود که بتواند خروجی ترانسفورماتور جریان را به صورت پالس کوتاه بازسازی کند. نحوه استفاده آن در شتابدهنده خاص« بگونه ای بود که ترجیح دادیم از نوع تجاری ان یعنی برگز bergoz استفاده نکنیم. در مراحل ابتدایی محاسبه تعداد گردش سیم برای توروید فریت ترانس جریان با این شک مواجه شدم که در خروجی ترانس ء اول جریان ایجاد میشود یا اول ولتاژ !! همه میدانیم که ولتاژ و جریان در سیستمهای الکتریکی بهم وابسته هستند و وجود یکی باعث ایجاد دیگری میشود. و میدانستم که در سیستمهای با منبع ولتاژ ، با توجه به میزان امپدانس ءجریانی ایجاد میشود. نیز در سیستمهای با منبع جریانء با توجه به میزان امپدانسء مقدار ولتاژ تعین میشود.تقریبا در غالب سیستمهای روزمره اصلا مهم نیست این را بدانیم که اول ولتاژ تولید میشود یا اول جریان.بقول فرنگیها ?who cares. اما در مورد acct این مهم است. حدود یک هفته منابع مختلفی را بررسی کردم . بصورت جزیی مباحث ایجاد شار مغناطیسی و نیروی الکتروموتیو و قانون فارادی را دوباره روی کاغذ نوشتم. مهندسانی که در نیروگاههای برق فشار قوی کار کرده اند میدانند که باز گذاشتن خروجی یک ترانس جریان میتواند به قمیت از دست دادن جانشان تمام شود ولی بخشی از انها دلیل بنیادی انرا نمیدانند. بالاخره بعد از کلی بالا و پایین فهمیدم در مورد ترانس acct در شتابدهنده ذراتء برخلاف ترانس ایزولاسیون , اول مرغ است . با این دید, طراحی مدارات الکترونیکی بازسازی پالس بسادگی خوردن کیک میشود. این با وضعیت تولید میدانهای الکتریکی و مغناطیسی از همدیگر در امواج الکترومغناطیسی متفاوت است.
در بسیاری از پروژه های پژوهشی بنیادین در عمق ماجرا به سوالاتی شبیه این برخورد میکنیم که اتفاقا دانستن جواب ان « میتواند مسیر طراحی و ساخت را با کمترین میزان خطا به پیش ببرد.
اما اکنون بجای صرف ساعتها برای یافتن جواب یک سوال پیچیدهء هوش مصنوعی و در ابتدایی ترین فرم آن جمنای یا جی پی تی که مجموعه ای از دانش هزاران دانشمند و میلیونها سند است در کسری از ثانیه جوابش را (که البته بعضی اوقات ممکن است غلط باشد!) دراختیار پژوهشگران میگذارد. امروزه واقعا برای یافتن <علم> دیگر نیازی به صرف ساعتها مطالعه و شرکت در کنفرانس و رفتن به دیگر کشورها نیست. علم (البته نه همه آن) رایگان و در دسترس همه در فضا پراکنده شده است. سیستم دانشگاهی قدیمی تئوریک علم پایه دیگر ستونهای خود را ازدست داده و دیر یا زود فرو میریزد. اما <فناوری> و بخصوص فناوریهای پیشرفته تر که تولید <ثروت ملی> کند با چت جی پی تی و نظیر ان حداقل فعلا در دسترس نیست و احتمالا در اینده هم براحتی در دسترس نخواهد بود. فناوری از مسیر پژوهش بومی و تجربه و شکست میگذرد. فناوری شاید بیشتر یک تجربه و مسیر باشد تا یک مقصد. مسیری که عضلات توسعه یک تمدن را قوی و مستحکم میکند.
---------------------------
کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور
«حافظ»