بعد از یک دهه کاهش سرمایه گذاری در شتابدهنده های ذرات، ولی در سالهای اخیر دوباره همچون دهه نود میلادی و سالهای اولیه قرن ۲۱، سرمایه گذاریهای کلانی در ساخت و توسعه شتابدهنده های نسل چهارم و پنجم و بخصوص آزمایشگاههای تولید نوترون آغاز شده است. بر خلاف ذرات باردار الکترون و پروتون در شتابگرهای حلقوی و خطی، ولی نوترون ها بدلیل انکه باردار الکترومغناطیسی نیستند، توانییهای منحصر بفردی در صنعت دارند که الکترون ها و پروتونها قادر به ارایه انها نیستند. انها بدلیل بی بار بودنشان، بدون تاثیر گذاشتن و تاثیر گرفتن الکترومغناطیسی از ذرات مورد آزمایش، از درون انها عبور میکنند و اطلاعات لازم را در اختیار محققان و صنایع قرار میدهند. تا یک دهه پیش مرکز اسپالاسیون نوترون اورنل SNS در ایالات متحده بزرگترین مرکز تولید کننده نوترون بود. ولی کم کم با ورود صنایع جدید قدرت و کیفیت لازم را از دست داد، تا اینکه مرکز اپالاسیون اروپا در دهه قبل متولد شود و تا چند سال آینده بعنوان قوی ترین منبع نوترون جهان برای ازمایشات و صنایع بصورت رسمی آغاز بکار کند.
...............
قصه طنز قدیمی که یادم امد اینجا بنویسم. ملانصرالدین داشت زندگیش را میکرد. او در روستایش در حال قدم زدن و تماشای مردم بود، که شخص قوی هیکل سبیل چخماقی آمد و یقه اش را گرفت. به ملانصرالدین گفت تو به چه حقی بدون اجازه من برای خودت قدم میزنی؟ بعد با گچ روی زمین یک حلقه دورش کشید و گفت به روستای بغل دستی میروم . اگر تا بعدظهر که برمیگردم، پایت را ازین حلقه بیرون بگذاری پایت را قلم میکنم.....ملانصرالدین در مدتی که شخص قوی هیکل انجا نبود چندین بار پایش را بیرون حلقه گذاشته و ازینکه قانون قوی هیکل را زیرپا گذاشته، خوشحال میشد و زیر لب لبخندی میزد....بعد از نصف روز ، قوی هیکل امد و گفت ، حالا ازاد هستی که بروی، ولی یادت باشد دیگر بدون اجازه من در این روستا قدم نزنی. واللا دوباره تنبیهت میکنم....ملانصرالدین اما احساس پیروزی میکرد که توانسته بود در غیاب قوی هیکل، چندین بار پایش را بیرون حلقه بگذارد و این موفقیت را برای همه دوستانش تعریف میکرد....
حالا این داستان تحریم های اقتصادی و غیره ، صرفنظر به این که چه کشوری تحریم میکند و چه کشوری تحریم میشود ، بازگوی همین طنز در دنیای واقعی است.
آغاز سال ۲۰۲۱ است. سال گذشته ۲۰۲۰ با وجود بیماری کوید ۱۹ ،تقریبا بصورت نیمه مجازی سپری شد. غالب کارها، کنفرانسهای علمی و جلسات فنی بصورت اینترنتی وغیرحضوری برگزار شده است. بیماری کووید هر چند که اثار اقتصادی غیرقابل جبرانی در کشورهای توسعه یافته گذاشته است ولی ، نحوه فکر کردن را بصورت مثبت و واقع گرایانه تری تغییر داده است. درس مهم کووید، توسعه زیرساختهای اینترنت و ارتباطات غیرفیزیکی است.اغلب کارها، خرید، جلسات و پژوهشها و اموزش مجازی و الکترونیکی.
اما فرهنگ زندگی مجازی و استفاده از اینترنت هم بسیار مهم است. امروز علاوه بر وبسایت های تخصصی، اما اپهای ساده ای همچون یوتیوب و یا ویکی پدیا ، یا گوگل و واتساپ و تلگرام و دهها گجت اینترنتی دیگر، بعنوان ابزارهای عالی زندگی روزمره و حتی آموزشی و اقتصادی مطرح هستند...
شاید باورش سخت باشد، ولی اولین ماهواره فضایی در سفر به کره ماه، توسط کامپیوتری کنترل میشد که قدرت تحلیل داده اش از موبایلی که در دستان ماست بسیار و صدها برابر پایین تر بود، چه برسد به کامپیوتر روی میزی در خانه ها. این در مورد تولید و کنترل ذرات زیراتمی در تونلهای شتابدهنده های چند ده کیلومتری الکترون و پروتون هم صادق است. بعنوان مثال محاسبات و تحلیل میدانهای الکترومغناطیسی مگنتها و یا کاویتی ها، در غیاب کامپیوتر در چندین دهه پیش، با قلم و کاغذ انجام میشده است. همیشه پشت کارهای بزرگ، تفکر و اراده متخصصین کار اصلی را انجام میدهد. این را زمانی دریافتم که حدود بیست سال پیش بعد از دوران دانشگاه وارد کارهای تحقیقاتی شتابدهنده های سینکروترون شدم. بسیاری فرمولهای فیزیک و ریاضی ،انتگرالها ،معادلات ماکسول و ریشه های تابع بسل !! که زمانی در دانشگاه در شب امتحان مرور میکردیم، کاربردشان را در ساخت تجهیزات پروژه های عظیم علمی نشان میدادند.پروژه هایی با ظاهری بسیار پیچیده ، ولی واقعیتی ساده بر مبنای فرمولهای فیزیک و ریاضیات. و بعد از ان تنها عمل و تلاش و شکست و باز تلاش و شکست و تلاش و شکست تا موفقیت. در واقع در تمام این پروژه های بزرگ و پشتوانه های علمی و صنعتی کشورها، وجود دانشمندان و جوانان جویای نام و البته دولتهایی مسئول که برکات تکنولوژی و صنعت بومی شده و ملی را برای کشورشان عمیقا درک کرده اند وجود داشته اند.
.........
آن کاخ که با چرخ همی زد پهلو
بر درگه آن شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگره اش فاخته ای
بنشسته همی گفت که کوکوکوکو
«حکیم عمر خیام»
تجربه جالبی از خیلی وقت پیش وقتی پروژه شتابدهنده سینکروترونی را در خارج از اروپا در دست انجام داشتیم. حدود سال 2007 وقتی خیلی جوانتر بودم، که کارهای راه اندازی مایکروترون را در پروژه ای بنام «شتابدهنده خاورمیانه» اغاز کردیم. برای هر کسی که با کارهای علمی و نحقیقاتی آشنا نباشد، احتمالا فرض بر اینست که در پروژه بین المللی چون این پروژه، محققین و مهندسین پشت کامپیوترهایشان نشسته اند و گاهگاهی به ازمایشگاههای از قبل تجهیز شده میروند و چند دستور یه تکنسین ها میدهند و خدمتکارهایی برایشان چای و قهوه میاورند !!
اما واقعیت کاملا فرق میکند. در آنزمان، من به اتفاق پنج نفر دیگر مسئولیت اصلی طراحی قسمت رینگ شتابدهنده و راه اندازی و مدیفیکاسیون شتابگرهای مایکروترون microtron و بوستر booster را به عهده داشتیم. برای آغاز به کارهای راه اندازی مایکروترون بسی، نیاز به تجهیز آزمایشگاه برق و دیاگنوستیک داشتیم. از راننده مرکزمان خواستم تا مرا به بازار وسایل برقی شهر ببرد. در انجا وسایل ساده ای مثل اچار پیچ گوشتی، هویه برقی، انبر دستی و قیچی سیم ، اهم و ولت متر، فازمتر و جعبه ابزار ساده و. .. خریدیم و به مرکز شتابدهنده برگشتیم. یک اسیلوسکوپ آنالوگ هم از دانشگاه کناریمان قرض گرفتیم. چند وسیله دیگر هم شامل یک مولد پالس signal generator از تجهیزات مستعمل شتابدهنده آلمانی bessy جدا کردم. دو سال بعد وقتی خبرنگار مجله برق و الکترونیک IEEE برای تهیه گزارشی از شتابدهنده امد و با من هم مصاحبه ای کرد، همینها را در مجله نوشت! با همین وسایل ابتدایی کارهای اماده سازی منابع قدرت پالسیhigh voltage modulator ، تجهیزات بیم یابی diagnostics و سایر الکترونیک مایکروترون را اغاز کردیم. اغلب این تجهیزات قدیمی مربوط به سالهای 1980 بودند. بعد از ساخت بسیbessy دو در آلمان، شتابدهنده bessy 1 یک و تجهیزاتش به انبار مستعمل فرستادهشدند.....ولی سرانجام درغالب کمک علمی یونسکو، با کشتی به آن مرکز فرستاده شدند.
همکاران من در قسمت خلا vacuum و مکانیک و یا فرکانس رادیویی RF هم با تجهیزات ساده و اولیه ای شروع کردند. اما نتیجه راه اندازی و خروج بیم الکترون ازین شتابگر ۲۲ میلیون الکترون ولتی22MeV بعد از یکسال بود. البته بعد از موفقیت در راه اندازی این شتابدهنده ، کمکهای زیادی بخصوص از طرف اتحادیه اروپا شد تا تجهیزات اندازه گیری مدرن و ... خریداری شود. اما بعنوان تجربه ، هر چند که داشتن تجهیزات و لوازم مدرن در کارهای مهندسی و تحقیقاتی ، بسیار به مدت زمان انجام ان کمک میکند، ولی مهمتر از تجهیزات مدرن، پشتکار و علاقه متخصصین است که باعث پیشرفت و ماندگاری پروژه های علمی تحقیقاتی و صنعتی میشود.
.............
آه کردم؛ چون رسن شد آه من
گشت آویزان رسن در چاه من
آن رسن بگرفتم و بیرون شدم
چاق و زفت و فربه و گلگون شدم
"مولانا"
بهار و زمستان پارسال بالاخره کارهای انتقال و نصب تجهیزاتی قسمت انرژی پایین شتابدهنده «اسپالاسیون اروپا» را به سوئد انجام دادیم. طراحی، ساخت و نصب این قسمت از شتابدهنده بر عهده مرکز ما در این منطقه از اروپا بود. کشور ایتالیا مسیولیت طراحی ، ساخت و نصب قسمت «ایون سورس » شتابدهنده را بر عهده داشت و فرانسه هم قسمت «ار.اف. کیو» را طراحی و ساخت. سایر کشورهای اروپایی هم به نوبه خود قسمتهایی از این پروژه عظیم علمی و تکنولوژی را بر عهده دارند. کارها با کمی تاخیر طبق برنامه پیش میرود، هر چند که مهمان ناخوانده ویروس کوید۱۹ ، همه پروژه ها و حتی زندگی روزمره را دچار تحولات کرده است.
امسال خیلی از کنفرانسهای علمی بصورت مجازی و اینترنتی برگزار شده اند و خواهند شد از جمله کنفرانس شتابدهنده های ۲۰۲۰ در دو هفته پیش. این فرصت خوبی برای محققین در این زمینه است تا از پیشرفتهای صورت گرفته در این زمینه ها مطلع شوند، و بر خلاف سالهای گذشته نیاز به سفر فیزیکی و یا صرف هزینه و .... هم دیگر وجود ندارد.
بطور کلی واقعیت اینست به یمن اینترنت عملا هم دستیابی به منابع علمی برای کشورهای در حال توسعه در مقایسه با بیست یا سی سال پیش بسیار اسان است. همینطور دسترسی به نرم افزارها و غیره اسان است. اما هنوز دستیابی به تکنولوژی اسان نیست ، و ان تنها از طریق تجربه و کار کردن بدست میاید. همه کشورهای صاحب تکنولوژی روزی از صفر شروع کرده اند ، ولی با اراده و حمایت از محققین داخلی توانسته اند به عبور از چالشهای تکنولوژی دست یابند. همصحبتی با محققین دیگر کشورها و نگاهی به تاریخ توسعه کشورهایی نظیر ژاپن، آلمان، چین، ایالات متحده و حتی کشورهای نوظهور ،نشان میدهد که توسعه علمی و تکنولوژیکی از درون این کشورها و با فهم مسئولین و پشتکار محققین ایجاد شده و نه از بیرون به انها داده شده باشد.
........
تابستان گذشته به ایران و تهران هم سفر کردم و لی در مدت کوتاه دو هفته ای نتوانستم به مسجدسلیمان بروم . رفتن به انجا همیشه حس خوبی دارد.
........
از نظر گه گفتشان شد مختلف آن یکی دالش لقب داد این الف
در کف هر کس اگر شمعی بدی اختلاف از گفتشان بیرون شدی
چشم حس همچون کف دستست و بس نیست کف را بر همه او دسترس
چشم دریا دیگرست و کف دگر کف بهل وز دیده دریا نگر
جنبش کفها ز دریا روز و شب کف همی بینی و دریا نه عجب
«مثنوی مولانا داستان شکل پیل»
...مدت زیادیست که چیزی در اینجا ننوشته ام. یک دلیل ان نداشتن وقت کافی برای نوشتن در اینجا بوده است. امسال هم البته مانند سال گذشته برنامه ای برای سفر به ایران ندارم. دلیل ان وضع قوانین جدید در دولت فعلی ایران است که عملا مسافرت ما را بسیار دشوار و یا غیرممکن کرده است.
به جای مسافرت به ایران، البته مسافرتهای مکرری به کشورهای اطراف در اتحادیه داشته ام. وجه جالب اتحادیه اروپا، همین اسانی گشت و گذار و قوانین هوشمند و در عین حال آسان و دوستانه برای ساکنین کشورهای عضو است. ماه گذشته سفر جالبی به کشور سوئد داشتم . هر چند که سفری کاری به مرکز اسپالاسیون اروپا بود، سفری برای همفکری با همکارانمان در انجا در زمینه طراحیهای مهندسی مرکز اسپالاسیون اروپا که در سال ۲۰۲۲ بعنوان بزرگترین مرکز اسپالاسیون در جهان شناخته خواهد شد. از قسمتهای مختلف در حال ساخت ان هم بازدید کردیم. هوا البته در این ماه از سال بقدر کافی سرد بود که مجبور بودی کلاه بر سر بگذاری. سوئد هم مثل همینجا از چند هفته پیش به استقبال سال نوی میلادی رفته اند. و اغلب نشانه های سال نو در خیابانها و خورد و خوراک و مغازه ها به وفور دیده میشد.
——————————
داستان زیبایی از مولانا وقتی مسافری بهمرا ه خرش برای رفع خستگی سفر به خانقاهی وارد شد، خرش را به صاحب خانقاه میسپرد، و شب هنگام...
چون سماع آمد از اول تا کران...مطرب آغازید یک ضرب گران
خر برفت و خر برفت آغاز کرد...زین حرارت جمله را انباز کرد
زین حرارت پای کوبان تا سحر...خر برفت و خر برفت گو ای پسر
چون گذشت آن نوش و جوش و آن سماع....روز گشت و جمله گفتند الوداع
و صبح روز بعد به جستجوی خرش میگردد...
تو نیایی و نگویی مر مرا؟....که خرت را میبرند ای بینوا؟
و جواب صاحب خانقاه:
گفت والله آمدم من بارها ...تا تورا واقف کنم زین کارها
تو همی گفتی که خر رفت ای پسر....از همه گویندگان با ذوقتر
تنها به عنوان یک مثال میتوان از تنوع شتابدهنده های الکترونی، پروتونی و نوترونی در این کشورها نام برد. کشور آلمان بیشترین تعداد شتابدهنده های الکترون, پروتون و نوترون را طی چندین دهه طراحی و ساخته است. مجموعه عظیمی از دانشمندان, مهندسین و محققین دکتری و پسا دکتری در این استخرهای علمی مشغولند. صنایع فراوان داخلی به واسطه ارتباط با این مراکز به رشد گسترده خود ادامه میدهند. این در واقع بنیان محکمی برای توسعه اقتصادی و امنیت این کشور شده است. تعداد این مراکز در آلمان از سایر کشورهای اروپایی گسترده تر است. همین وضع در مورد کشور ژاپن قابل بیان است. در این کشور بیشترین تعداد مراکز شتابدهنده الکترون و یا پروتون در آسیا مشغول بکارند. در امریکای شمالی نیز, ایالات متحده در این زمینه بی نظیر است. در سالهای پیش بازدیدهایی از مراکز ژاپنی و آلمانی داشته ام و در سالها پیش نیز پروژه مشابهی در خاورمیانه در دست اقدام داشتیم. ولی همه پیشبرد این پروژه ها علاوه بر اراده مسئولین کشورها, نیازمند زیرساختهایی فنی نیز است. تنها پروژه شتابدهنده الکترون در چندین سال پیش در ایران آغاز به طراحی کرده است که به نظرم, شاید سرعت کافی برای اتمام طراحی های مهندسی نداشته است. بدون اتلاف وقت دولتهای جدید بایستی پروژه های جدید شتابدهنده های پروتون و کارخانجات نوترون با مدیرانی جوان و پر انرژی و البته با تجربه را در دستور کار خود قرار دهند. فاکتور زمان در پروژه های فنی و تکنولوژی بالا بسیار موثر است.
-------------
تدبیر کند بنده و تقدیر نداند
تدبیر به تقدیر خداوند چه ماند
(مولانا)
امسال برای مدت 11 روز مسافرت کوتاهی به ایران داشتم. تهران, اهواز و مسجدسلیمان شهرهایی بودند که در این مدت کوتاه بودم.
----------
نردبان این جهان ما و منیست
عاقبت این نردبان افتادنیست
لاجرم هر کس که بالاتر نشست
استخوانش سخت تر خواهد شکست
(مولانا)
هفته اول اکتبر برای کنفرانس تجهیزات بیم یابی شتابدهنده ها به ژاپن رفتم. پرواز کاملا درازی بود حدود یک روز کامل. از اینجا به پاریس و از پاریس به توکیو که بدون وقفه 12 ساعت طول کشید. البته پرواز اولم از پاریس به توکیو بدلیل رخداد طوفان در اطراف توکیو کنسل شد. بهمین دلیل یک شب در هتلی در نزدیکی پاریس بودم. کنفرانس به نحو خوبی برگزار شد و همه چیز طبق برنامه زمانبندی پیش رفت حدود 300 نفر در کنفرانس شرگت کردند. از قاره های آسیا, اروپا و امریکا شرکت کنندگانی داشتیم. و بالاخره در جلسه ویژه برنامه ریزی, استرالیا را به عنوان برگزار کننده سال 2015 انتخاب کردیم. در آن جلسه 15 نفر شرکت داشتیم و واقعیت اینست که انتخاب کشور استرالیا برایم کاملا جالب بود. در این روز دو کشور استرالیا و تایلند به عنوان کاندیدهای نهایی در نظر گرفته شدند. نمایندگان این دو کشور پرزنتیشنهای خود و نامه های ساپورت دولتهایشان را ارایه و توضیح دادند. حدود نیم ساعت به سوالات ما پاسخ دادند. سپس ما نیم ساعت را به بحث برای انتخاب کشور برگزار کننده بدون حضور نماینده هایشان اختصاص دادیم. مسایل فنی گرفته تا مسایل غیر فنی نظیر هزینه هتلها برای شرکت کنندگان و فاصله پرواز تا اروپا و امریکا و ...
در پایان یکی از همکاران واقعیت را صریحا گفت. گفت دوستان انتخاب بین این دو کشور کار مشکلی است. لذا فکر میکنم انتخابمان بر این خواهد بود که از نماینده کدام کشور بیشتر خوشمان میاید!! اینبود که با رای اکثریت کشور استرالیا به عنوان برگزار کننده سال 2015 انتخاب شد! این کنفرانس سال آینده و سال 2014 به ترتیب در انگلستان و ایالات متحده برگزار میشود. نمایندگانی از کشورهای ترکیه و ارمنستان هم بصورت مقدماتی برای برگزاری کاندید شده بودند که البته در پایان بدلیل نبود مرکز شتابدهنده واقعا فعال اصلا مطرح نشدند.
------------
غذاها در ژاپن بیشتر دریایی هستند. معمولا با ماهی خام, سس سویای ویژه و تندی استفاده میکنند که طعم آنرا کاملا خوشمزه میکند برخلاف آنکه برای اولین بار همه فکر میکنند ماهی خام بایستی بدمزه باشد. در تمام رستورانها بدون استثنا برای خوردن غذا از استکهای ژاپنی استفاده میکردند و نه از چاقو و چنگال. شب سوم کنفرانس مهمانی شام در رستورانی بودیم که من به تصادف کنار یک ژاپنی نشسته بودم. در مورد غذاها و روش خوردن و نوشیدن نوشیدنیها توضیحات جالبی داد که نشان از پایبندی شدید آنها به سنتهای اصیل ژاپنی داشت. او مدیر شرکتی از صنایع هوا و فضای ژاپن بود که به نحوی به تجهیزات شتابدهنده ها هم متصل بود. کاملا به نحوه زندگی و آداب و رسوم سنتیشان مفتخر بود و البته برای من هم جالب بود که کشوری با تفکر شرقی و پایبندی به سنتهایشان, همچنین از لحاظ فنی و تکنولوژی و تا حدی اقتصادی در صدر جهان قرار قرار دارد. چیز دیگری که برایم جالب توجه بود احترام فراوان به دیگران بود که در لحظه اول فکر کردم چیزی شبیه احترام در کشورهای خاورمیانه است که بیشتر جنبه «ظاهری و گول زنی» دارد! ولی کمی ارتباط با آنها برایم مشخص کرد که آنها واقعا همدل هستند. رعایت قوانین راهنمایی رانندگی هم مثل هر کشور صنعتی دیگری کاملا مشهود بود.
نه عمر خضر بماند نه ملک اسکندر....نزاع بر سر دینی دون مکن درویش (حافظ)
احتمالا مدتی دیگر سفری به مرکز GSI در آلمان خواهم داشت تا در زمینه تکنولوژیهای مربوط به سیستمهای بیم یابی با آنها صحبتهایی داشته باشم. مرکز GSI در آلمان از معدود مراکز با سابقه شتابدهنده های پروتون و یون است که تجربیات عالی در زمینه های مشترک کاری دارند. سفر ماه اکتبر به مرکز KEK در ژاپن را هنوز تصمیم گیری نکرده ام. این کنفرانس امسال در توکیو ژاپن و سال آینده در آکسفورد و سال 2014 در ایالات متحده برگزار میشود. برای سال 2015 کشوری آسیایی در نظر گرفته شده است. در جلسه کمیته برنامه ریزی ماه می که برای کنفرانس ژاپن داشتیم به این فکر میکردم که آیا ایران میتواند در کنار استرالیا, چین و کره بعنوان میزبان این کنفرانس بزرگ فناوری در سال 2015 پیشنهاد شود؟ ولی به نتیجه مثبتی نرسیدم. واقعیت اینست که ایران هنوز زیرساختهای علمی و فنی در زمینه تکنولوژی شتابدهنده را ندارد. سال 87 خبردار شدم معاونت علمی رییس جمهور مرکز تحقیقات فیزیک نظری را برای اجرا و نظارت بر طراحی سینکروترون ملی مامور کرده است. من سال 82 در این مرکز کار کرده ام. مرکز علمی معتبر و فعالی در زمینه های تئوری است که البته در زمینه فیزیک تجربی و تکنولوژی بسیار جوان و کم تجربه است. دلیل دوم آنبود که اشخاص مسئولی در این زمینه در ایران نمیشناختم که با آنها صحبت کنم.
-----------
تو به تقصیر خود افتادی ازین در محروم
از چه می نالی و فریاد چرا میداری
(حافظ)
Evidences of God Particle (Higgs) are found in the latest CERN experiments results.
امروز نشانه هایی از تطابق ذره یافت شده در آخرین آزمایشهای مرکز هسته ای اروپایی «سرن» با ذره پیش بینی شده «هیگز» یا اصطلاحا «ذره الهی» در جلسه سرن ارایه شد. آزمایشات مربوطه در انرژی 126 GeV , و از دو منبع شتابدهنده مختلف راست آزمایی شده و درجه احتمال صحیح بودن آزمایشات 5 سیگما بوده است. این معادل خطایی کمتر از هزارم است.
در مورد اینکه این ذره هیگز یا ذره ای جدید ولی غیر از «ذره خدا» ! است هنوز جمع بندی علمی صورت نگرفته است.
یا مقلب ال قلوب و ال ابصار
------------------
یک روز هفته گذشته برای اولین بار تمام مدت شب بیدار بودم. از ساعت 12 شب تا 9 صبح در جلسه کمیته برنامه ریزی کنفرانس بین المللی IBIC بودم که اکتبر امسال در ژاپن برگزار میشود. به دلایلی برای شرکت در این جلسه به ژاپن نرفتم هر چند که مقدمات سفر از طرف مرکز شتابدهنده های ژاپن KEK فراهم شده بود. در نتیجه از طریق ویدیو کنفرانس در جلسه شرکت کردم. دو تن دیگر از اعضای کمیته برنامه ریزی یکی از مرکز ORNL در ایالات متحده و دیگری از مرکزNSRRC در تایوان نیز بدلیل عدم حضور فیزیکی از طریق ویدیو کنفرانس در این جلسه شرکت کردند. در این جلسه راجع به محل کنفرانس و موضوعات علمی مطرح در آن تصمیم گیری شد. همچنین 7 موضوع مهم در زمینه «تکنولوژی اندازه گیری و بیم یابی» در شتابدهنده ها را از میان 25 موضوع به همراه سخنرانانی که این 7 مقاله را ارایه دهند انتخاب کردیم. یکی از مقاله ها اثرات زمین لرزه 9 ریشتری سال گذشته ژاپن در تجهیزات اندازه گیری شتابدهنده های KEK بود. هدف اینبود مقالاتی به عنوان سخنران دعوت شده انتخاب شوند که موضوع چالشی جدید و راه حل موفقی را ارایه دهند و یا در راستای حمایت از پروژه های شتابدهنده مطرح جهانی باشند که پیشرفت خوبی داشته اند. مطالب دیگری در زمینه تعیین جایزه دانشمند برگزیده در زمینه شتابدهنده ها و ...نیز مطرح و تصمیم گیری شد. همچنین کشورهای برگزاری کنفرانس برای سالهای 2013, 2014 و 2015 نیز انتخاب شدند که به ترتیب در قاره های اروپا، امریکای شمالی و آسیا خواهند بود....
------------
امسال عید نوروز را همینجا جشن میگیریم اتفاقا.
بر چهره گل نسیم نوروز خوش است در صحن چمن روی دلفروز خوش است
از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است
(حکیم عمر خیام)
سال 2006 زمانیکه با «گیتانو ویگنولا» مدیر فنی ایتالیایی شتابدهنده خاورمیانه سزامی در شهر «امان» کار میکردم, روزی او به اتاق کارم آمد و بدون هیچ پیش زمینه ای گفت «در حلقه سزامی الکترونها بر خلاف جهت زمان(ساعت) خواهند چرخید. آیا این تاثیری بر عملکرد تجهیزاتی مثل الکترومغناطیسها و... خواهد داشت؟؟؟ در این زمینه مطالعه کن و نتیجه را در گزارش کوتاهی برایم بنویس» این بود که برای مدت یکهفته یا بیشتر حلقه انبارنده بسیاری ماشینهای سینکروترون را مطالعه کردم. از حلقه های آلمانی تا امریکایی و ژاپنی و روسی و حتی ماشینهایی که اخیرا ساخته شده بودند, شبیه ایندوس و بومرنگ و آلبا و دیاموند .... هدفم اینبود تا ببینم که چرخش الکترونهای نسبیتی در جهت زمان یا خلاف آن واقعا تاثیری در عملکرد و خروجی فنی این ماشینها داشته است یا نه...اوایل حتی احتمالاتی میدادم مثلا برای الکترونهایی که با سرعت نور در حرکتند و عملا زمان تقریبا ساکن میشود تاثیراتی موهومی در رفتارشان داشته باشد و یا مثلا چه تاثیری بر طراحی تجهیزات دیاگنوستیک و زمانی خواهد داشت؟ مثلا ممکن است کمی «بدقلق» شوند? اینها هر چند که دور از ذهن و احمقانه میایند ولی کسانیکه در حال طراحی ماشین پرهزینه هستند مجبورند برای تمام احتمالات هرچند کوچک جوابی داشته باشند.
نتیجه مطالعاتم را به اینصورت برای ویگنولا نوشتم:« مایلم بدانید که حرکت الکترونها در حلقه در خلاف جهت عقربه ساعت هیچ تاثیر شناخته شده ای در طراحی تجهیزات زیرسیستمی نخواهد داشت. هر چند که بیشتر ماشینها در جهت عقربه ساعت کار میکنند ولی ماشینهایی وجود داشته اند که در آن الکترونها خلاف جهت عقربه ساعت حرکت میکنند و همچنان به کار خود ادامه میدهند!
------------------
امسال تحویل نوروز, صبح سه شنبه ساعت 8 و 45 دقیقه به وقت تهران خواهد بود. امسال برخلاف هر سال به ایران نخواهم رفت.
------------------
من بگوش خود از دهانش دوش سخنانی شنیده ام که مپرس
امسال کنفرانس بین المللی بیم یابی Beam Instrumentation در مرکز شتابدهنده های KEK در کشور ژاپن در ماه اکتبر برگزار میشود. این کنفرانس از یکی کردن سه کنفرانس آسیایی، اروپایی و امریکایی تکنولوژی بیم یابی شتابدهنده ها ایجاد شده است و کمیته برنامه ریزی هفده نفره ای دارد که امسال من نیز جزو این کمیته هستم. همکارانی از مرکز سرن اروپا CERN, جفرسون لب ایالات متحده Jefferson Lab , دسی آلمان DESY و اسپرینگ ژاپن Spring این کمیته را تشکیل میدهند. نام IBIC برای این کنفرانس هم دو سال پیش ماجرای جالبی دارد. در جلسه برای تعیین نامش شرکت نکرده بودم و تنها نام پیشنهادیم را برای مدیر کمیته فرستادم ولی خیلی جالب بود وقتی مدیر کمیته خبردارم کرد که اسم پیشنهادی من بیشترین رای را آورد و به عنوان نام همیشگی این کنفرانس بین المللی انتخاب شده است.
------------
اینجا به مناسبت سال نوی میلادی حدود ۱۰ روز بیشتر دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی و شرکتها تعطیل هستند. برخلاف تعطیلات تابستانی ماه اگست که غالبا با سفر به شهرها یا مکانهای دیگر همراه است ولی تعطیلات سال نو یکی بدلیل سردی هوا و دیگری بدلیل سنتهای سال نو بیشتر مشغول غذا خوردن با خانواده و فامیل و چاق شدن و خرید هدیه ها هستند. تعطیلات سال نو اینجا شبیه نوروز ایران است. البته تحویل سال دقیقا ساعت 12 نیمه شب است و به خصوص در اینجا رسم است که 12 دانه انگور را به نیت «شانس نیک» و یا شاید «افراد مقدسشان» درست لحظه تحویل سال میخورند. تشابهات تقویم میلادی اینجا با تقویم ایرانی جالب است. روز 21 دسامبر هم در اینجا اصطلاحا روز «سنت توماس» نامیده میشود و در برخی مناطق تعطیل است که هر ساله مصادف با «شب یلدای» ایرانی در 21 دسامبر است! جالبتر از همه روز ششم ژانویه است که البته در سراسر اروپا به جز «انگلستان» بعنوان روز «سه بزرگ» Three kingsو Los Reyes Magos در کشورهای اسپانیایی زبان نامیده میشود. معنی آن روز « سه پادشاه مغ» است که به حدود دو هزار سال پیش اشاره میکند وقتی سه ستاره شناس ایرانی تولد پیامبر مسیحیان را با ذکر تاریخ دقیق پیشگویی کرده بودند....
دیشب در برنامه زنده تلویزیونی شب سال نوی میلادی, یکی از سوالهای سخت مجری برنامه از افراد شرکت کننده در یک مسابقه اینبود که کدامیک میتواند اسم رییس جمهور ایران آح-ما-دی-نی-جاد را درست تلفظ کند :-)
------------
تکیه بر تقوا و دانش در طریقت کافریست راهرو گر صد هنر دارد توکل بایدش